Nguyên nhân gây bệnh chàm - Tại sao bạn mắc bệnh này?

Tổng quan về nguyên nhân bệnh chàm

Nhiều bạn hỏi mình là tại sao lại bị bệnh chàm, có thể chữa khỏi được không. Thật lòng mà nói, bệnh chàm không có một nguyên nhân duy nhất rõ ràng. Nó là sự phối hợp của rất nhiều yếu tố, từ di truyền đến môi trường, từ chế độ ăn đến lối sống hàng ngày.

Mình đã dành nhiều năm để tìm hiểu và nhận ra rằng, hiểu rõ các nguyên nhân này là bước đầu tiên để có chiến lược điều trị và phòng ngừa hiệu quả. Không phải ai cũng có cùng nguyên nhân, nên việc tìm ra "thủ phạm" của riêng mình là rất quan trọng.

1. Yếu tố di truyền

Gen và bệnh chàm

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng di truyền đóng vai trò quan trọng trong bệnh chàm. Cụ thể:

• Gen Filaggrin: Đây là gen quan trọng nhất, mã hóa protein giúp duy trì hàng rào da. Khi gen này bị đột biến, da mất khả năng giữ ẩm, dễ bị tổn thương.
• Khoảng 30% người châu Á mang đột biến gen filaggrin, đây là lý do bệnh chàm khá phổ biến ở Việt Nam.
• Nếu cả cha và mẹ đều mắc bệnh chàm: con có 70% nguy cơ mắc bệnh.
• Nếu một bên cha hoặc mẹ mắc bệnh: con có 25-35% nguy cơ mắc bệnh.

Mình không rõ trong gia đình mình có ai bị bệnh chàm không, vì ngày xưa ít ai để ý hoặc chia sẻ về bệnh này. Nhưng chắc chắn là yếu tố di truyền có phần, vì bệnh này phổ biến trong người châu Á như chúng ta.

2. Yếu tố môi trường

Khí hậu và thời tiết

Mình rất hay nghe các bạn nói là đến mùa đông là bệnh lại tái phát, hoặc trời hanh khô là ngứa liên tục. Đúng vậy, khí hậu ảnh hưởng rất nhiều:

• Khí hậu khô hanh: Làm mất độ ẩm da, da trở nên thô ráp, dễ nứt nẻ.
• Nhiệt độ thay đổi đột ngột: Từ nóng sang lạnh, từ điều hòa ra ngoài trời, da không kịp thích nghi.
• Độ ẩm thấp (dưới 40%): Làm da khô, dễ ngứa và viêm.
• Ô nhiễm không khí: Bụi mịn, khói xe, khói nhà máy đều có thể kích thích da nhạy cảm.

Quan sát bản thân mình, cứ đến mùa đông là hai chân lại nổi đầy các đốm viêm, đỏ và ngứa. Mùa hè thì da mịn hơn hẳn. Đây chính là minh chứng cho thấy thời tiết ảnh hưởng thế nào.

Chất kích thích trong môi trường

Ngoài thời tiết, còn rất nhiều thứ trong môi trường sống hàng ngày có thể kích hoạt bệnh:

• Hóa chất trong nhà: Nước tẩy rửa, nước giặt, xà phòng giặt, nước rửa chén - những thứ mình dùng hàng ngày.
• Vật liệu tiếp xúc: Len, nylon, vải thô cọ xát vào da rất dễ gây kích ứng.
• Kim loại: Nickel (có trong trang sức, đồng hồ), cobalt - nhiều người bị dị ứng lắm.
• Mỹ phẩm: Nước hoa, kem dưỡng có cồn, son môi...

3. Yếu tố dị ứng

Dị ứng thực phẩm

Đây là phần mà nhiều bạn quan tâm nhất, vì ai cũng muốn biết là ăn gì để không bị ngứa.

• Ở trẻ em: Sữa bò (85%), trứng (70%), đậu phộng (60%) là những thứ hay gây dị ứng nhất.
• Ở người lớn: Hải sản, một số loại hạt như hạnh nhân, hạt điều... Mình thì không rõ mình có dị ứng thực phẩm không, nhưng mình nhận thấy ăn nhiều đồ ngọt, uống nước ngọt là da mình có vẻ tệ hơn.
• Phản ứng chéo: Dị ứng phấn hoa có thể liên quan đến dị ứng thực phẩm - hiện tượng này thường thấy ở các nước châu Âu hơn.

Dị ứng hô hấp

Ngoài thực phẩm, những thứ chúng ta hít vào cũng có thể gây vấn đề:

• Bụi nhà: Đây là thủ phạm lớn, có đến 95% người bị chàm có phản ứng với bụi nhà.
• Lông thú cưng: Chó, mèo, hamster - những bé cưng dễ thương nhưng có thể là "kẻ thù" của làn da nhạy cảm.
• Nấm mốc: Trong nhà ẩm ướt, nhà vệ sinh, nhà bếp.
• Phấn hoa: Theo mùa, thường là mùa xuân.

4. Yếu tố stress và tâm lý

Stress cấp tính

Mình muốn nói rằng stress thực sự ảnh hưởng rất nhiều đến bệnh chàm, và đây là điều mà nhiều người bỏ qua.

• Cortisol tăng cao: Khi stress, hormone cortisol tăng lên làm suy giảm khả năng bảo vệ của da.
• Ngứa tăng: Stress → ngứa → gãi → viêm → stress - đây là vòng luẩn quẩn mà mình đã trải qua rất nhiều lần.
• Mất ngủ: Do ngứa liên tục, không ngủ được → stress → bệnh càng nặng hơn.

Stress mãn tính

Không chỉ stress cấp tính, những áp lực kéo dài cũng ảnh hưởng không kém:

• Công việc áp lực: Deadline, xung đột với đồng nghiệp, sếp...
• Vấn đề gia đình: Tài chính, mâu thuẫn vợ chồng, con cái...
• Thay đổi môi trường: Chuyển nhà, đổi việc, mất việc...

5. Yếu tố lối sống

Chế độ ăn uống

Ăn uống ảnh hưởng trực tiếp đến tình trạng da:

• Thực phẩm pro-inflammatory: Đường tinh chế, thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh - những thứ này làm tăng viêm trong cơ thể.
• Thiếu Omega-3: Không đủ cá, hạt chia, quả óc chó - những thứ có tác dụng chống viêm tự nhiên.
• Quá nhiều Omega-6: Dầu thực vật, thức ăn nhanh - làm tăng phản ứng viêm.
• Thiếu vitamin D: Ít phơi nắng, không bổ sung vitamin D - da yếu đi.

Thói quen sinh hoạt

Những thói quen tưởng chừng vô hại hàng ngày:

• Tắm quá nhiều: Hơn 1 lần/ngày với nước nóng làm mất lớp dầu tự nhiên trên da.
• Sử dụng xà phòng mạnh: pH cao, có sulfate - tẩy sạch cả lớp bảo vệ da.
• Không dưỡng ẩm: Để da khô tự nhiên sau khi tắm - sai lầm lớn.
• Mặc quần áo chật: Cọ xát da liên tục, không thoáng khí.

Nước nóng làm da khô hơn, viêm nặng hơn. Một điều mình thấy hiệu quả là khi mùa đông buộc phải tắm nước nóng thì cố gắng để nước ấm rồi dần dần để sang chế độ mát, da sẽ dịu hơn.

6. Yếu tố tuổi tác

Ở trẻ em (0-2 tuổi)

• Hệ miễn dịch chưa trưởng thành: Chưa biết cách phản ứng đúng với các kích thích.
• Hàng rào da yếu: Dễ bị tổn thương.
• Dị ứng thực phẩm cao: Nhiều trẻ bị dị ứng sữa, trứng.

Ở người lớn (30+ tuổi)

• Da lão hóa: Giảm collagen, ceramide - da mất độ ẩm.
• Stress công việc cao: Áp lực cuộc sống.
• Hormone thay đổi: Nhiều người bệnh chàm khởi phát hoặc tái phát ở độ tuổi này.

7. Thuốc và điều trị y tế

Thuốc có thể gây bệnh chàm

Một số loại thuốc có thể kích hoạt hoặc làm nặng bệnh chàm:

• Kháng sinh: Penicillin, sulfonamide.
• Thuốc chống viêm: Aspirin, ibuprofen.
• Thuốc huyết áp: ACE inhibitors.
• Vaccine: Phản ứng dị ứng hiếm gặp.

Điều trị y tế

• Xạ trị: Làm khô da.
• Hóa trị: Suy giảm miễn dịch.
• Phẫu thuật: Stress cơ thể lớn.

Cách xác định nguyên nhân cá nhân

Nhật ký theo dõi

Mình khuyên các bạn nên ghi lại để tìm ra nguyên nhân của riêng mình:

1. Ghi chép triệu chứng hàng ngày - da như thế nào, ngứa bao nhiêu.
2. Theo dõi thực phẩm ăn trong ngày - ăn gì, uống gì.
3. Ghi chú môi trường: thời tiết hôm đó, stress có những gì, hoạt động ra sao.
4. Đánh giá mức độ ngứa từ 1-10.

Sau vài tuần, bạn sẽ thấy được pattern, ví dụ như cứ ăn hải sản là ngứa, hay cứ đến mùa đông là viêm...

Kết luận

Bệnh chàm là kết quả của nhiều yếu tố phối hợp. Việc xác định đúng nguyên nhân cá nhân là chìa khóa để có phương pháp điều trị hiệu quả. Không có một nguyên nhân nào áp dụng cho tất cả mọi người.

Đối với bản thân mình, bệnh chàm do tổng hợp của các nguyên nhân như chế độ ăn uống chưa đúng, táo bón, sử dụng quá nhiều corticoid gây teo da, làm suy yếu hàng rào bảo vệ da. Đến đây bạn hẳn sẽ có một thắc mắc là nếu không dùng corticoid thì làm sao mà khỏi được. Đừng nóng vội, trong các phần sau mình sẽ lý giải rõ tại sao corticoid không phải giải pháp triệt để để giúp chúng ta chữa bệnh này.

💡 Lưu ý: Mỗi người có bộ yếu tố nguy cơ khác nhau.

Bài viết tiếp theo: Phác đồ điều trị y khoa hiện nay